Quần đảo Nam Du - Tuyệt tác hai mươi mốt hòn đảo nguyên sơ giữa vịnh Thái Lan
NSSC An GiangĐăng: Cập nhật lần cuối: 15 phút đọc

Giữa vùng biển xanh ngọc bích của vịnh Thái Lan nơi cực Tây Nam đất nước, quần đảo Nam Du hiện lên như một bức trường thành bằng đá hoa cương và rừng nhiệt đới vươn mình trước sóng gió đại dương. Từ đỉnh núi cao vút nơi đặt ngọn hải đăng Nam Du trên đảo chính Hòn Củ Tron, tầm mắt có thể bao quát trọn vẹn hai mươi mốt hòn đảo lớn nhỏ quây quần bên nhau tạo thành một vùng vịnh nội hải kín gió và trù phú.
Vị trí địa lý và cấu trúc địa chất của quần đảo Nam Du
Trong hệ thống các cụm đảo tiền tiêu phía Tây Nam của Việt Nam, quần đảo Nam Du là quần đảo nằm xa bờ nhất của huyện đảo Kiên Hải. Vị trí địa lý đặc biệt nơi cửa ngõ hàng hải quốc tế kết hợp cùng lịch sử kiến tạo địa chất đá mác-ma cổ đại đã tạo nên diện mạo địa hình hiểm trở nhưng giàu sức quyến rũ cho toàn vùng đảo.
Tọa độ tiền tiêu thuộc huyện đảo Kiên Hải
Về tọa độ địa lý, quần đảo Nam Du nằm ở khoảng vĩ độ 9°36′ đến 9°43′ Bắc và kinh độ 104°19′ đến 104°27′ Đông tại vùng biển phía đông nam của đảo Phú Quốc. Cụm đảo cách bờ biển Rạch Giá khoảng 83 đến 115 ki-lô-mét (45 đến 60 hải lý) về phía tây và cách mũi Ông Đội khoảng 40 ki-lô-mét. Cùng với Hòn Tre, Hòn Sơn (Lại Sơn) và hai quần đảo ven bờ là quần đảo Bà Lụa cùng quần đảo Hải Tặc Hà Tiên Kiên Giang ở phía bắc, Nam Du hợp thành thế trận các cụm đảo bảo vệ vùng thềm lục địa Tây Nam.
Tổng diện tích phần nổi của 21 hòn đảo thuộc quần đảo Nam Du đạt khoảng 1.054 héc-ta (hơn 10,5 ki-lô-mét vuông). Trước năm 1983 vùng đảo thuộc huyện An Biên; đến tháng 3 năm 1983 khi huyện đảo Kiên Hải thành lập, Nam Du chuyển về trực thuộc huyện Kiên Hải. Năm 2005, địa giới hành chính trên quần đảo được chia tách thành hai xã đảo là xã An Sơn (gồm đảo lớn Hòn Củ Tron và 10 đảo phía bắc) và xã Nam Du (gồm đảo Hòn Ngang, Hòn Mấu, Hòn Dầu cùng các đảo phía đông nam).
Cấu tạo đá mác-ma xâm nhập và hai dãy đảo
Về địa chất học, quần đảo Nam Du có nguồn gốc hình thành khác biệt so với nền đá cát kết của Phú Quốc hay đá vôi vùng Hà Tiên — Kiên Lương. Nền móng của 21 hòn đảo tại Nam Du cấu tạo chủ yếu từ các khối đá mác-ma xâm nhập và đá phun trào thuộc đại Trung sinh (Mesozoi muộn, khoảng 100 đến 150 triệu năm trước), bao gồm đá hoa cương (granit), đá granodiorit, đá ryolit xen lẫn các lớp đá diệp thạch biến chất cứng chắc.
Do hình thành dọc theo hai đứt gãy kiến tạo chạy song song theo phương Bắc — Nam dưới đáy vịnh Thái Lan, 21 hòn đảo của quần đảo Nam Du sắp xếp thành hai dãy đảo đối diện nhau ôm lấy vũng vịnh biển sâu ở giữa. Dãy đảo phía Tây bắt đầu từ cụm Hòn Nồm kéo xuống đảo lớn Hòn Củ Tron, Hòn Đụng, Hòn Ông; trong khi dãy đảo phía Đông gồm Hòn Đô Nai, Hòn Lò, Hòn Hai Bờ Đập, Hòn Ngang, Hòn Dầu và kết thúc ở Hòn Mấu cùng Hòn Tre Nhỏ. Cấu trúc hai dãy đảo đá granit vươn cao chắn sóng từ cả hai hướng gió mùa Đông Bắc và Tây Nam đã biến vùng mặt nước giữa Hòn Củ Tron và Hòn Ngang thành thương cảng tự nhiên an toàn cho tàu thuyền đánh bắt xa bờ.
| Tên hòn đảo và phân khu | Đơn vị hành chính trực thuộc | Diện tích và thông số địa hình tự nhiên | Đặc trưng cảnh quan và vai trò trong quần đảo |
|---|---|---|---|
| Hòn Củ Tron (Hòn Lớn) | Trung tâm hành chính xã đảo An Sơn | Diện tích khoảng 771 ha, đỉnh cao nhất đạt 309 mét | Đảo lớn nhất quần đảo, nơi có hải đăng Nam Du, Bãi Cây Mến và Bãi Ngự |
| Hòn Ngang | Trung tâm hành chính xã đảo Nam Du | Đảo nằm ngang chắn sóng, độ cao trung bình 40–60 mét | Vịnh cảng neo đậu tàu thuyền sầm uất và trung tâm nuôi cá lồng bè trên biển |
| Hòn Mấu | Thuộc địa bàn xã đảo Nam Du | Diện tích khoảng 200 ha, địa hình đồi thấp nối bằng eo cát | Nổi tiếng với năm bãi biển tự nhiên tuyệt đẹp gồm Bãi Chướng, Bãi Nam, Bãi Đá Đen |
| Hòn Dầu | Thuộc địa bàn xã đảo Nam Du | Hòn đảo dài phủ hơn 90% diện tích là rừng nguyên sinh | Lưu giữ thảm thực vật nhiệt đới cổ thụ và rạn san hô ven bờ nguyên sơ |
| Hòn Hai Bờ Đập | Nằm giữa hai xã An Sơn và Nam Du | Hai phần đảo nối nhau bằng dải đá cuội tự nhiên như con đập | Điểm lặn ngắm san hô tiêu biểu với làn nước biển trong vắt nhìn thấu đáy |
| Cụm đảo Hòn Nồm, Hòn Ông | Khu vực rìa phía Bắc và Tây Nam quần đảo | Các đảo đá granit sườn dốc đứng vươn lên giữa biển khơi | Tiền đồn chắn sóng gió tự nhiên và bảo vệ ngư trường sinh sản thủy sản |
Không gian cảnh quan tại đảo lớn thuộc quần đảo Nam Du
Giữ vai trò là trái tim địa lý và lịch sử của toàn bộ quần đảo Nam Du, đảo lớn Hòn Củ Tron (còn được ngư dân gọi là Hòn Lớn) chiếm hơn bảy phần mười tổng diện tích đất nổi của cả quần đảo. Địa hình núi cao đổ dốc xuống biển cùng cung đường ven đảo uốn lượn đã mở ra những khung cảnh thiên nhiên kỳ vĩ.
Địa hình Hòn Củ Tron và ngọn hải đăng Nam Du
Với diện tích tự nhiên khoảng 771 héc-ta, Hòn Củ Tron là khối núi đá hoa cương và đá ryolit nhô cao giữa vịnh Thái Lan, dài khoảng 6,5 ki-lô-mét theo trục Bắc — Nam. Địa hình trên đảo phân bậc với những sườn núi dốc đứng đổ xuống mép sóng tạo nên các ghềnh đá như Dốc Ông Tinh, Mũi Đất Đỏ, Bãi Sỏi. Bao quanh sườn núi Hòn Củ Tron là tuyến đường dài 12 ki-lô-mét uốn lượn một bên là vách đá granit phủ rừng nhiệt đới, một bên là vực biển xanh nhìn ra các đảo nhỏ.
Trên đỉnh núi cao nhất của Hòn Củ Tron ở độ cao gần 309 mét là nơi tọa lạc của ngọn hải đăng Nam Du cạnh trạm ra-đa quan sát biển đảo. Tháp hải đăng Nam Du cao 11,6 mét nhưng nhờ nằm trên đỉnh núi cao nhất đảo nên tâm sáng đạt độ cao tới 308 mét so với mực nước biển — thuộc nhóm hải đăng có vị trí tọa lạc cao nhất Việt Nam. Với tầm hiệu lực ánh sáng ban đêm hơn 25 hải lý (46 ki-lô-mét), ngọn đèn biển này vừa bảo đảm an toàn hàng hải vừa là đài quan sát toàn cảnh 21 hòn đảo.

Thung lũng dừa xanh Bãi Cây Mến và Bãi Ngự
Ở sườn phía Tây và Tây Nam của Hòn Củ Tron ẩn chứa những vũng vịnh cát trắng dịu êm, nổi bật là Bãi Cây Mến và Bãi Ngự. Nằm gọn trong thung lũng hình vòng cung được hai mũi núi đá che chắn kín gió, Bãi Cây Mến là bãi tắm tự nhiên đẹp nhất của quần đảo Nam Du. Ngay cả vào mùa gió chướng hay gió Tây Nam, mặt nước tại Bãi Cây Mến vẫn êm ả, trong vắt với ba dải màu chuyển tiếp từ cát trắng sát bờ, xanh ngọc lục bảo ở tầng nông tới xanh lam ngoài rìa vịnh, điểm tô bởi hàng trăm gốc dừa cổ thụ bảy, tám mươi năm tuổi.
Cách Bãi Cây Mến không xa về phía đông nam trên đảo Hòn Củ Tron là khu vực Bãi Ngự — dải bờ biển dài có bến cảng cổ và khu dân cư tập trung dưới chân núi. Thềm biển tại Bãi Ngự trải dài thoai thoải với lớp cát trắng pha sỏi cuội mịn, vào mùa khô mặt biển lặng sóng thuận lợi cho hàng trăm ghe tàu neo đậu. Ngay tại Bãi Ngự vẫn lưu giữ mạch nước ngọt tự nhiên chảy ra từ khe đá granit không bao giờ cạn được người dân gọi là Giếng Vua (Giếng Ngự), cung cấp nguồn nước quý giá giữa trùng khơi.
Chuỗi đảo vệ tinh và sinh thái biển quần đảo Nam Du
Tiến sang phía đông nam thuộc xã đảo Nam Du, cấu trúc địa mạo của quần đảo Nam Du mở ra thế giới hải đảo đa sắc thái với những hòn đảo vệ tinh mang vẻ đẹp nguyên sơ như Hòn Ngang, Hòn Mấu, Hòn Dầu và Hòn Hai Bờ Đập.
Làng chài trù phú trên Hòn Ngang và Hòn Mấu
Cách Hòn Củ Tron khoảng ba mươi phút tàu gỗ vượt qua vũng vịnh trung tâm là đảo Hòn Ngang — nơi đặt trụ sở hành chính của xã đảo Nam Du. Thân đảo nằm vắt ngang trên mặt biển như bức bình phong chắn sóng cho cả vùng vịnh nội thủy. Nhờ mặt biển phía trước đảo lặng sóng quanh năm và độ sâu từ 8 đến 15 mét, Hòn Ngang đã phát triển thành cảng biển sầm uất nhất của quần đảo Nam Du với hàng ngàn ngôi nhà sàn trên cọc bê tông ven bờ cùng hàng trăm lồng bè nuôi cá bớp, cá mú trên mặt vịnh.
Xuôi thêm hai hải lý về phía đông nam là đảo Hòn Mấu — hòn đảo rộng khoảng 200 héc-ta gồm hai khối đồi đá thấp nối liền với nhau ở giữa bằng một eo đất cát phẳng mịn xuyên qua hai mặt biển. Nhờ địa hình này, Hòn Mấu sở hữu năm bãi biển tự nhiên. Nếu Bãi Chướng có dải cát trắng mịn trải dài dưới hàng dừa xanh và Bãi Nam quanh năm sóng êm, thì Bãi Bắc, Bãi Đá Trắng và Bãi Đá Đen lại là bảo tàng địa chất kỳ thú với hàng triệu viên đá cuội biến chất màu đen nhánh, vân trắng được sóng biển mài tròn nhẵn bóng như ngọc.

Rừng nguyên sinh Hòn Dầu và Hòn Hai Bờ Đập
Bên cạnh các đảo đông dân cư, quần đảo Nam Du vẫn bảo tồn những hòn đảo giữ nguyên trạng thái sinh thái tự nhiên như Hòn Dầu và Hòn Hai Bờ Đập. Nằm kề tuyến luồng phía tây Hòn Ngang, đảo Hòn Dầu có hơn 90 phần trăm bề mặt được bao phủ bởi thảm rừng nguyên sinh và rừng thứ sinh nhiệt đới hải đảo. Trên nền đất phong hóa từ đá hoa cương của Hòn Dầu, các loài cây họ Dầu, bàng vuông, phong ba và dây leo cổ thụ đan cài dày đặc từ đỉnh đồi xuống sát mép nước biển.
Ở phía bắc cụm đảo là thắng cảnh Hòn Hai Bờ Đập — địa danh gồm hai phần đảo nhỏ tách rời nhưng được thiên nhiên nối liền bởi một dải đá cuội và đá tảng tự nhiên xếp nối tiếp nhau chạy ngang qua mặt biển, nhìn từ xa giống như một con đập đá ngăn đôi dòng nước tạo thành hồ biển tự nhiên phẳng lặng.
Đa dạng sinh học rạn san hô và ngư trường biển
Nằm ở vùng giao thoa của các dòng hải lưu ấm và có nền đáy đá granit cứng chắc không bị bùn phù sa làm đục nước, vùng biển quanh quần đảo Nam Du sở hữu hệ sinh thái rạn san hô và sinh vật đáy trù phú. Dọc theo các thềm đá ngầm sâu từ 2 đến 10 mét quanh Hòn Hai Bờ Đập, Hòn Dầu, Hòn Mấu, Hòn Ông và Hòn Nồm, các quần thể san hô cứng dạng cành, san hô khối, san hô bàn phát triển dày đặc.
Hệ sinh thái rạn san hô và rừng rong biển mơ quanh quần đảo Nam Du là nơi sinh trưởng của hàng trăm loài thủy hải sản giá trị cao. Tiêu biểu là cá xương xanh (cá nhái biển có xương màu xanh ngọc bích tự nhiên), cá bớp, cá mú đỏ, cá nhồng, cá chả, mực ống, ghẹ xanh cùng các loài thân mềm và da gai sống bám trên ghềnh đá như nhum biển (cầu gai đen), ốc mắt ngọc, ốc vú nàng, ốc tai tượng, hào đá và bào ngư.
Lịch sử khai phá và văn hóa biển tại quần đảo Nam Du
Ẩn sau vẻ đẹp hoang sơ của hai mươi mốt hòn đảo đá giữa đại dương là những lớp trầm tích lịch sử — văn hóa lâu đời gắn liền với hành trình khai mở vùng biển Hà Tiên — Rạch Giá từ thế kỷ mười tám và đời sống tâm linh giàu nghĩa tình của cộng đồng ngư dân bám biển.
Truyền tích lịch sử gắn với địa danh Bãi Ngự
Theo các nguồn sử liệu triều Nguyễn, từ đầu thế kỷ mười tám, khi Tổng trấn Mạc Cửu mở mang vùng đất trấn Hà Tiên và thiết lập tuyến giao thương trên vịnh Thái Lan, các đoàn thuyền của lưu dân người Việt đã thường xuyên ghé vào các vũng vịnh kín gió của quần đảo Nam Du để tránh gió bão và tiếp nước ngọt. Vào những năm cuối thế kỷ mười tám (1782 — 1784), trên hải trình bôn ba qua vùng biển Tây Nam, chúa Nguyễn Ánh — tức vua Gia Long sau này — đã nhiều lần đưa đoàn thuyền dừng chân trú đóng tại đảo lớn của quần đảo.
Từ sự kiện lịch sử ấy, hàng loạt địa danh trên quần đảo Nam Du đã ra đời và lưu truyền đến ngày nay. Vũng vịnh phía tây đảo lớn nơi thuyền nhà vua neo đậu được gọi là Bãi Ngự, và mạch nước ngọt khơi trên bãi biển được gọi là Giếng Ngự (Giếng Vua). Tên gọi Hòn Củ Tron của đảo chính cũng bắt nguồn từ việc đoàn quân thiếu lương thực đã đào một loại củ rừng hình tròn (củ tròn, đọc trại âm thành Củ Tron) để ăn thay gạo. Ở sườn núi phía bắc Hòn Củ Tron còn có ngôi chùa Bà Chúa Xứ cổ kính được ngư dân dựng lên cầu bình an nơi hải đảo.
Đời sống ngư dân và tín ngưỡng thờ Cá Ông
Trải qua hàng trăm năm lập nghiệp nơi đầu sóng ngọn gió, cộng đồng cư dân tại hai xã đảo An Sơn và Nam Du trên quần đảo Nam Du đã hình thành những giá trị văn hóa biển đảo gắn kết chặt chẽ với truyền thống lịch sử và tín ngưỡng vùng đất Kiên Giang — An Giang:
- Tín ngưỡng thờ cúng Cá Ông (Nam Hải Đại Tướng Quân) và Dinh Ông: Cũng như các làng chài trên đảo Lại Sơn với di sản lễ hội Nghinh Ông Kiên Hải Lại Sơn Kiên Giang, ngư dân tại Hòn Củ Tron, Hòn Ngang và Hòn Mấu tôn kính Cá Ông như vị thần hộ mệnh giữa biển khơi. Tại Dinh Ông Nam Hải trên đảo Hòn Mấu và đảo lớn An Sơn hiện lưu giữ nhiều bộ ngọc cốt cá voi lớn và tổ chức lễ cúng Nghinh Ông thành kính hằng năm.
- Mạch nguồn lịch sử yêu nước hướng về đất liền: Trước mỗi mùa ra khơi hay vào dịp tháng Tám âm lịch, ngư dân từ quần đảo Nam Du vẫn giữ truyền thống vào đất liền Rạch Giá dâng hương tưởng niệm tại Đền thờ Nguyễn Trung Trực Rạch Giá Kiên Giang, thể hiện sự gắn kết máu thịt giữa tiền tiêu hải đảo với đất mẹ.
- Văn hóa chế biến hải sản khô truyền thống của cư dân biển: Từ nguồn cá nhồng, cá chả, mực ống và tôm biển đánh bắt dồi dào quanh quần đảo, cư dân đã phát triển nghề xẻ cá phơi khô dưới nắng gió tự nhiên, đóng góp nguồn nguyên liệu thượng hạng cho dòng đặc sản tôm khô và khô cá nhồng Rạch Giá Hà Tiên Kiên Giang nổi tiếng khắp Nam Bộ.
Nhằm lưu giữ và lan tỏa hệ thống tri thức chuẩn xác về các danh thắng tự nhiên, lịch sử chủ quyền biển đảo và văn hóa bản địa, chuyên trang An Giang NSSC không ngừng cập nhật cơ sở dữ liệu bách khoa toàn diện phục vụ cộng đồng nghiên cứu và độc giả cả nước. Hội tụ vẻ đẹp kỳ vĩ của 21 hòn đảo đá mác-ma từ Hòn Củ Tron, Hòn Ngang, Hòn Mấu đến Hòn Dầu, Hòn Hai Bờ Đập cùng ngọn hải đăng Nam Du sừng sững giữa trời biển bao la, quần đảo Nam Du mãi là viên ngọc xanh quý giá khẳng định sức sống trường tồn nơi vùng biển đảo Tây Nam của Tổ quốc.
NSSC An Giang
angiang.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại An Giang.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm An Giang.
Bài liên quan
Quần đảo Bà Lụa - Kỳ quan bốn mươi hòn đảo đá trầm tích vùng biển Kiên Lương
Quần đảo Bà Lụa thuộc xã Sơn Hải, Kiên Lương quy tụ hơn 40 đảo đá trầm tích, cụm Ba Hòn Đầm lội biển kỳ thú và bãi sỏi cuội ngũ sắc giữa vịnh Thái Lan.
Rừng tràm Trà Sư - Tuyệt tác sinh thái ngập nước giữa lòng Thất Sơn
Rừng tràm Trà Sư trải rộng 845 ha tại Tịnh Biên, nổi bật với thảm bèo xanh mướt mùa nước nổi cùng hệ động thực vật ngập nước đặc hữu vùng Thất Sơn.
Miếu Bà Chúa Xứ núi Sam - Tuyệt tác kiến trúc tâm linh nơi biên viễn Tây Nam
Miếu Bà Chúa Xứ núi Sam là quần thể kiến trúc tâm linh tiêu biểu tại Châu Đốc, lưu giữ pho tượng đá sa thạch cổ và di sản tín ngưỡng thờ Mẫu Nam Bộ.



